Diagnostiek van autisme en ADHD: waar begin je?

AI-gegenereerde tekstDeze tekst is opgesteld in samenwerking met een AI LLM en nagelezen door onze redactie. Hoe wij AI gebruiken

Zoek je onderzoek naar autisme of ADHD? Een wegwijzer voor kinderen, jongeren en volwassenen: aanmelding, onderzoek, kosten, wachttijd en het verslag.

Je herkent iets in verhalen over autisme of ADHD. Misschien stelt je huisarts onderzoek voor, of maakt de school zich zorgen over je kind. Je wilt begrijpen wat er speelt, maar weet niet of je een psycholoog, een psychiater of een gespecialiseerd centrum moet contacteren.

Deze wegwijzer helpt je een passend onderzoek te zoeken in Vlaanderen en het Nederlandstalige aanbod in Brussel. Hij is bedoeld voor volwassenen die zelf hulp zoeken, jongeren en ouders. Je hoeft vooraf niet zeker te weten welke diagnose past. Je vraag en de moeilijkheden die je ervaart zijn het vertrekpunt.

Begin bij de vraag die je wilt laten onderzoeken

Schrijf kort op waar je tegenaan loopt en wat je van onderzoek hoopt te leren. Bijvoorbeeld: waarom kosten gewone school- of werkdagen zoveel energie, waarom blijven bepaalde problemen terugkomen, of welke ondersteuning zou kunnen helpen?

Je huisarts is een praktisch eerste aanspreekpunt. Bespreek je huidige klachten, eerdere hulp en je vraag naar onderzoek. Heb je al een behandelaar, betrek die dan ook. Vraag wie ervaring heeft met diagnostiek voor jouw leeftijd en of een verwijsbrief nodig is bij de voorziening die je wilt contacteren.

Bij ADHD adviseert de Belgische Hoge Gezondheidsraad diagnostiek door deskundige gespecialiseerde hulpverleners. Voor volwassenen is ervaring met ADHD op volwassen leeftijd van belang. Bron: Hoge Gezondheidsraad, advies 9547.

Een zelftest, screening en diagnose zijn verschillende dingen

Een online vragenlijst kan woorden geven aan wat je ervaart. De uitkomst bewijst niet dat je autisme of ADHD hebt en sluit het evenmin definitief uit. Een screening helpt inschatten of verder onderzoek zinvol is. Een diagnostisch traject onderzoekt de vraag uitgebreider en moet uitmonden in uitleg en bruikbare adviezen.

De Vlaamse Richtlijn Diagnostiek Autisme benadrukt de beperkingen van screeningsinstrumenten. De NICE-richtlijn voor ADHD stelt dat een diagnose niet alleen op vragenlijsten of observaties mag rusten.

Vraag bij een aanbod met het woord ‘test’ dus wat je precies krijgt: een oriënterend gesprek, een losse test of een volledig onderzoek met bespreking en verslag.

Waar kun je terecht?

Voor een kind of jongere

Je kunt starten bij de huisarts of kinderarts. Voor schoolgaande kinderen en jongeren is ook het CLB een aanspreekpunt. Het CLB kan de moeilijkheden helpen verduidelijken, ondersteuning op school bespreken en meezoeken naar externe hulp. Die CLB-begeleiding is gratis. Vlaanderen.be licht de werking toe.

Bij baby's en jonge kinderen met zorgen over de ontwikkeling kan een Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen (COS) in beeld komen. Daar onderzoeken verschillende disciplines de ontwikkeling en geven ze advies over verdere hulp. Een COS is geen algemene diagnostiekdienst voor alle leeftijden. Opgroeien beschrijft doelgroep en opdracht.

Vraag bij elk centrum naar leeftijds- en regiovoorwaarden en de aanmeldprocedure. Het COS van het UZA beschrijft bijvoorbeeld eigen toelatingsvoorwaarden; die kun je niet zomaar op elk ander centrum toepassen.

Als volwassene

Zoek een gespecialiseerd diagnostisch team of een dienst met aantoonbare ervaring met volwassenen. Een kindertraject en een volwassenentraject kunnen andere aanmeldroutes hebben. Bij ADHD kan dat bijvoorbeeld een gespecialiseerde psychiatrische polikliniek zijn. UPC KU Leuven beschrijft zo'n traject voor volwassenen.

Voor een vermoeden van autisme bestaan referentiecentra voor autisme (RCA). Hun aanbod omvat diagnostiek voor kinderen, jongeren en volwassenen, met doorverwijzing en voorwaarden per centrum. Ze kunnen ook adviseren over verdere ondersteuning. Het Departement Zorg beschrijft deze centra en verwijst naar hun contactgegevens.

Ook in zelfstandige praktijken bestaan diagnostische trajecten. Vraag wie het onderzoek uitvoert en hoe de verschillende deskundigen samenwerken. Een vermelding ‘autisme’, ‘ADHD’ of ‘coaching’ op een website vertelt op zichzelf niet of er volledige diagnostiek wordt aangeboden.

Wie moet bij het onderzoek betrokken zijn?

De Vlaamse autismediagnostiekrichtlijn beveelt samenwerking tussen disciplines aan, met minstens psychologische of orthopedagogische expertise en medische expertise. De deskundigen moeten hun bevindingen samen bespreken. Vraag wie de eindverantwoordelijkheid draagt en wie het verslag opstelt. Bron: Kwaliteitscentrum Diagnostiek, hoofdstuk over het diagnostisch team.

Zoek bij ADHD eveneens naar specifieke diagnostische deskundigheid. Een hulpverlener die begeleiding aanbiedt, voert niet noodzakelijk zelf het hele diagnostische onderzoek uit. Wil je ook medicatie bespreken, vraag dan welke bevoegde arts die afzonderlijke beoordeling en opvolging kan doen. Lees ook het verschil tussen een psycholoog, psychotherapeut en psychiater.

Hoe verloopt een diagnostisch traject?

De volgorde en omvang verschillen per persoon en centrum. Gewoonlijk zijn er een eerste gesprek over je hulpvraag, onderzoek en een bespreking van de resultaten. Bij ADHD worden onder meer je ontwikkeling en functioneren in verschillende situaties bekeken. Andere mogelijke verklaringen en bijkomende problemen horen ook aandacht te krijgen. Bron: NICE over ADHD-diagnostiek.

Het team kan gesprekken, vragenlijsten, observaties en gerichte tests combineren. Soms wordt iemand betrokken die jou of je kind goed kent. Autisme en ADHD kunnen samen voorkomen; geef het aan als je over beide vragen hebt. Vraag of het voorgestelde traject beide onderzoekt of dat daarvoor een bijkomende afspraak nodig is. De NHS-uitleg over autismediagnostiek beschrijft de mogelijke onderdelen van een onderzoek en aandacht voor bijkomende aandoeningen.

Een onderzoek hoeft geen vooraf vastgelegde diagnose op te leveren. Het moet helpen om de moeilijkheden en ondersteuningsbehoeften beter te begrijpen. Vraag welke vragen het team wel en niet kan beantwoorden.

Wat kun je meenemen en vooraf bespreken?

Neem beschikbare eerdere onderzoeksverslagen mee en noteer welke hulp je al kreeg. Oude schoolrapporten of informatie over je ontwikkeling kunnen nuttig zijn, ook als je volwassen bent. UPC KU Leuven beschrijft hoe zulke gegevens in een ADHD-onderzoek worden gebruikt.

Je kunt daarnaast voor jezelf noteren:

  • Concrete voorbeelden van wat lastig is, thuis, op school, op het werk of in contacten.
  • Wat goed gaat, wat helpt en hoeveel inspanning bepaalde situaties kosten.
  • Welke vragen je aan het einde van het onderzoek beantwoord wilt hebben.
  • Welke medicatie je gebruikt en welke lichamelijke of psychische klachten je wilt bespreken.

Zijn je ouders niet beschikbaar, voelt hun betrokkenheid niet veilig of heb je geen oude documenten? Vertel dat bij de aanmelding en vraag welke andere informatie bruikbaar is. Ga er niet zelf van uit dat onderzoek daardoor onmogelijk is.

Vraag ook wat je helpt om goed aan de gesprekken deel te nemen: een duidelijke planning, pauzes, een rustige ruimte, iemand meenemen of vooraf iets opschrijven. Spreek af wie uit je omgeving betrokken wordt en hoe dat gebeurt.

Welke afspraken maak je over kosten en wachttijd?

Vraag vóór de start een schriftelijke raming van het hele traject. Laat verduidelijken of intake, tests, overleg, artsenconsultaties, verslag en adviesgesprek inbegrepen zijn. Vraag wat bijkomend onderzoek kost en wanneer je moet betalen.

Laat je ziekenfonds of, bij een Vlaamse revalidatieovereenkomst, je zorgkas bevestigen welke tussenkomst geldt. Een gesubsidieerd traject en privédiagnostiek hebben niet dezelfde financiering. Het Departement Zorg legt de financiering via revalidatieovereenkomsten uit.

Controleer ook of je ziekenfonds een apart voordeel heeft voor diagnostisch onderzoek, met eigen leeftijds-, team- en andere voorwaarden. CM beschrijft bijvoorbeeld zijn voorwaarden voor psychodiagnostische testonderzoeken. Dat is geen algemene regeling voor iedereen. Een tegemoetkoming voor psychologische begeleiding kun je niet automatisch op testonderzoek toepassen.

Vraag bij een wachtlijst afzonderlijk naar de wachttijd tot het eerste gesprek, tot het onderzoek en tot de bespreking. Vraag ook of je aanmelding aanvaard is en wie je contacteert als je situatie verandert. Een snelle intake betekent niet vanzelf dat het volledige onderzoek snel volgt.

Een eerste bericht kan zo klinken:

Ik zoek diagnostisch onderzoek naar autisme en/of ADHD voor mezelf/mijn kind, leeftijd […]. Bieden jullie een volledig traject voor die leeftijd aan? Welke verwijzing hebben jullie nodig, wie voert het onderzoek uit en krijg ik een schriftelijk verslag met adviezen? Graag ontvang ik ook informatie over de totale kosten, mogelijke terugbetaling en wachttijd.

Wat mag je vragen bij de bespreking van het resultaat?

Vraag om een begrijpelijke uitleg en een schriftelijk verslag: wat werd onderzocht, wat zijn de conclusies, welke onzekerheden blijven en welke ondersteuning past? Ook sterke kanten en dagelijkse behoeften verdienen een plaats. De NHS beschrijft wat een autismediagnostisch verslag kan bevatten.

Bespreek wie de volgende stap opneemt. Is er een vervolgafspraak, krijg je een doorverwijzing of moet je zelf iemand contacteren? Vraag ook met wie het verslag wordt gedeeld.

Herken je je niet in de conclusie of blijven belangrijke vragen onbeantwoord? Vraag eerst hoe het team tot zijn oordeel kwam. Bespreek daarna met je huisarts of behandelaar of verduidelijking, aanvullend onderzoek of een tweede beoordeling zinvol is.

Heb je het verslag nodig voor een specifieke aanvraag, meld dat vooraf. Een diagnose geeft niet automatisch recht op een uitkering, budget of voorziening. Het VAPH beoordeelt bijvoorbeeld ook ondersteuningsnoden en stelt eisen aan autismediagnostiek. Laat de betrokken instantie bevestigen welke informatie nodig is. Bron: VAPH over autismediagnostiek en ondersteuning.

Hulp terwijl je wacht

Je kunt je huidige moeilijkheden al bespreken met je huisarts, een hulpverlener of het CLB. Vraag welke ondersteuning nu mogelijk is en wie je kan aanspreken als het slechter gaat. Het COS van het UZA verwijst gezinnen tijdens het wachten bijvoorbeeld naar hun lopende hulpverlening.

Lees ook wat je kunt doen tijdens een wachtlijst. Bij een sterke verslechtering of onveiligheid hoef je niet te wachten op een diagnostisch verslag: op dringende hulp en crisisinterventie vind je passende contactmogelijkheden.

Hoe helpt VindHulp bij je zoektocht?

Je kunt op VindHulp zoeken op ‘autisme’ of zoeken op ‘ADHD’. Verfijn op je gemeente en, waar relevant, leeftijdsgroep en taal. Dit zijn zoekopdrachten op tekst. Een zoekresultaat bevestigt geen diagnostisch aanbod, vrije plaats of terugbetaling. Vraag dat rechtstreeks na bij de praktijk of dienst.

Bewaar mogelijke adressen via ‘Bewaar keuze’. In Mijn keuzes kun je je selectie vergelijken, delen of afdrukken voor een gesprek met je huisarts. Noteer zelf welke dienst jouw onderzoeksvraag aanvaardt en welke afspraken over kosten en wachttijd bevestigd zijn.

Het Kostenkompas helpt bij bepaalde vormen van psychologische begeleiding. Het berekent geen volledig diagnostisch traject voor autisme of ADHD. Gebruik daarvoor de raming van de onderzoeksdienst en de bevestiging van je ziekenfonds of zorgkas.

Voor algemene uitleg kun je verder lezen over ADHD bij kinderen en volwassenen. Deze wegwijzer richt zich op het vinden en voorbereiden van onderzoek; VindHulp stelt zelf geen diagnose.

Veelgestelde vragen

Kan een online test bepalen of ik autisme of ADHD heb?

Nee. Een zelftest kan helpen om vragen te formuleren, maar stelt geen diagnose. Diagnostisch onderzoek brengt onder meer je ontwikkeling, dagelijks functioneren en mogelijke andere verklaringen in kaart. Ook een screeningsgesprek is niet hetzelfde als een volledig diagnostisch traject.

Kan ik als volwassene nog een diagnose laten onderzoeken?

Ja. Er bestaan diagnostische trajecten voor volwassenen. Vraag bij de aanmelding naar ervaring met volwassenen en naar de leeftijdsgrenzen van het aanbod. Ook je ontwikkeling als kind kan ter sprake komen. Bespreek welke informatie beschikbaar is als ouders of oude schoolverslagen ontbreken.

Moet ik voor autisme en ADHD twee aparte trajecten betalen?

Dat verschilt per aanbieder en onderzoeksvraag. Vraag vóór de start of beide vermoedens worden onderzocht, welke gegevens kunnen worden gedeeld en wat eventueel bijkomend onderzoek kost. Een onderzoek naar de ene diagnose omvat niet automatisch een volledig onderzoek naar de andere.

Wordt diagnostisch onderzoek terugbetaald zoals psychologische begeleiding?

Dat kun je niet zomaar aannemen. De financiering hangt af van het centrum, de prestaties en de voorwaarden van je ziekenfonds of zorgkas. Vraag een volledige prijsraming en laat vóór de start bevestigen welke tussenkomst op dit specifieke onderzoek van toepassing is.

Kan ik al hulp vragen terwijl ik op onderzoek wacht?

Ja. Bespreek je huidige moeilijkheden met je huisarts of hulpverlener. Voor kinderen en jongeren kan ook het CLB helpen zoeken naar ondersteuning. Voor sommige specifieke voorzieningen of aanpassingen gelden wel bijkomende voorwaarden; vraag die afzonderlijk na.

Hulp nodig nu?

Je hoeft hier niet alleen mee om te gaan. Bij zelfmoordgedachten kan je terecht op www.zelfmoord1813.be. Bij acuut levensgevaar bel je 112.

  • 106 Tele-Onthaal — 24/7, luisterend oor
  • 1733 Huisarts van wacht — dringend, niet-levensbedreigend
  • 1813 Zelfmoordlijn — 24/7 — bel gratis of chat op zelfmoord1813.be
  • 112 Noodnummer — acuut levensgevaar
  • Awel 102 — voor kinderen en jongeren, gratis en anoniem (awel.be).

Bronnen en verdere informatie